കുടുംബശ്രീ

കുടുംബശ്രീ

സംസ്ഥാന ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജന മിഷൻ

ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനവും സ്ത്രീശാക്തീകരണവും ലക്ഷ്യമാക്കി 1998-ൽ കേരള സർക്കാർ (തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വകുപ്പ്) രൂപം നൽകിയ നൂതന സംവിധാനമാണ് കുടുംബശ്രീ – സംസ്ഥാന ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജന മിഷൻ. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ (പഞ്ചായത്ത്/മുനിസിപ്പാലിറ്റി) നേതൃത്വത്തിൽ രൂപീകരിക്കുന്ന സാമൂഹ്യാധിഷ്ഠിത സംഘടനാ സംവിധാനത്തിലൂടെയാണ് ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നത്.

സംഘടനാ ഘടന

അയൽക്കൂട്ടം (NHG)

18 വയസ്സ് പൂർത്തിയായ ഒരു സ്ത്രീ അംഗം വീതം, 10–20 അംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന അടിസ്ഥാന സംഘടനാ ഘടകം.

ഏരിയ ഡെവലപ്മെന്റ് സൊസൈറ്റി (ADS)

വാർഡ് തലത്തിൽ അയൽക്കൂട്ടങ്ങളുടെ ഫെഡറേഷനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്മെന്റ് സൊസൈറ്റി (CDS)

പഞ്ചായത്ത്/മുനിസിപ്പാലിറ്റി തലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഭാരവാഹിത്വം ജനാധിപത്യരീതിയിൽ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന സ്ത്രീകൾ നിർവഹിക്കുന്നു. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ അംഗങ്ങൾ രക്ഷാധികാരി/വിലയിരുത്തൽ സമിതി അധ്യക്ഷൻ എന്ന നിലയിൽ നേതൃത്വം നൽകുന്നു.

പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ

ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനം: ദാരിദ്ര്യം കുറയ്ക്കുന്നതിനും അർഹരായ കുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും മുൻഗണന നൽകുന്നു.

സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണം: വരുമാനം, സംരംഭകത്വം, മൈക്രോഫിനാൻസ് എന്നിവയിലൂടെ സാമ്പത്തിക സ്വയംപര്യാപ്തത പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

സാമൂഹിക വികസനം: ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, അഗതിരഹിത കേരളം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

സ്ത്രീശാക്തീകരണം: നേതൃത്വം, തീരുമാനങ്ങളിലെ പങ്കാളിത്തം, ലിംഗനീതി എന്നിവ ഉറപ്പാക്കാൻ ഇടപെടുന്നു.

1. സാമ്പത്തിക വികസനം / ഉപജീവനം

മൈക്രോ-എന്റർപ്രൈസുകൾ: കഫേ കുടുംബശ്രീ, ജനകീയ ഹോട്ടലുകൾ, ന്യൂട്രിമിക്സ്, ഹരിത കർമ്മസേന, കൺസ്ട്രക്ഷൻ ഗ്രൂപ്പുകൾ, അപ്പാരൽ ഗ്രൂപ്പുകൾ തുടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാർന്ന മേഖലകളിൽ സംരംഭങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ബാങ്ക് ലിങ്കേജ്, നിക്ഷേപം, വായ്പ: അയൽക്കൂട്ടങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യശീലം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ബാങ്ക് ലിങ്കേജ് വായ്പകളിലൂടെയും സ്വയംസഹായ നിക്ഷേപ-വായ്പാ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും സാമ്പത്തിക പിന്തുണ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

വിപണനം: ONDC പോലുള്ള ഓൺലൈൻ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിൽ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ലിസ്റ്റ് ചെയ്ത് വിപണന സൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നു.

കൃഷി, മൃഗസംരക്ഷണം, മൂല്യവർദ്ധനവ്: കൂട്ടുകൃഷി, ഫാർമർ JLGs, ഉൽപ്പന്ന സംസ്കരണം, ബ്രാൻഡിംഗ്, മേളകൾ എന്നിവയിലൂടെ ഉപജീവന പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

2. സാമൂഹിക വികസനം

അഗതിരഹിത കേരളം: ദരിദ്രരും അഗതികളുമായ കുടുംബങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പുനരധിവാസവും സമഗ്ര പിന്തുണയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

ബഡ്‌സ്, ബാലസഭ: കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, സംരക്ഷണം, സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തം, സമഗ്ര വികസനം എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

ദുരിതാശ്വാസവും പുനരധിവാസവും: ദുരന്തബാധിത കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഉപജീവന സഹായവും പുനരധിവാസ പിന്തുണയും നൽകുന്നതിനുള്ള ഇടപെടലുകൾ.

3. സ്ത്രീശാക്തീകരണം

സ്ത്രീപദവി സ്വയം പഠനം, സ്നേഹിത: സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ, സുരക്ഷ, സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തം എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളും ജെൻഡർ ഹെൽപ് ഡെസ്ക് സേവനങ്ങളും.

നൈപുണ്യ വികസനവും തൊഴിലും: DDU-GKY 2.0 പോലുള്ള പദ്ധതികളിലൂടെ ഗ്രാമീണ യുവജനങ്ങൾക്ക് നൈപുണ്യ പരിശീലനവും തൊഴിൽ അവസരങ്ങളും ഒരുക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ.

നേതൃത്വ പരിശീലനം: CDS, ADS, NHG തലങ്ങളിൽ ജനാധിപത്യ ഭരണം, മൈക്രോഫിനാൻസ്, ഉപജീവന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പ് എന്നിവയിൽ ശേഷി വികസിപ്പിക്കുന്നു.

4. മറ്റ് പ്രധാന ഇടപെടലുകൾ

PMAY-LIFE (കേരളം): ഭവനപദ്ധതികളുടെ നടത്തിപ്പിൽ കുടുംബശ്രീ നോഡൽ ഏജൻസിയായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു.

SVEP / SRLM-NRLM: ഗ്രാമീണ സംരംഭകത്വത്തിനും ഉപജീവന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും പിന്തുണ നൽകുന്ന പദ്ധതികൾ.

വിപണന ഇടപെടലുകൾ: ഓണക്കാലത്ത് വിലനിയന്ത്രണത്തിനും സാധനങ്ങളുടെ വിതരണത്തിനുമായി 'ഓണക്കണി' പോലുള്ള പദ്ധതികളിലൂടെ വിപണന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നു.

കുടുംബശ്രീയുടെ പ്രാധാന്യം

ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനം, സ്ത്രീശാക്തീകരണം, സാമ്പത്തിക സ്വയംപര്യാപ്തത, സാമൂഹിക വികസനം എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കി ജനകീയ പങ്കാളിത്തത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംവിധാനമാണ് കുടുംബശ്രീ. സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടായ്മകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തി വരുമാന അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും സാമൂഹിക ക്ഷേമ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികളാകുന്നതിനും പ്രാദേശിക വികസനത്തിന് സംഭാവന നൽകുന്നതിനും കുടുംബശ്രീ നിർണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നു.